EduRehber - Yurtdışı Eğitim ve Kariyer Rehberi

edurehber, edu rehber, yurtdisi egitim, yurtdışı eğitim, yabancıdil, yabancidil, yabancı dil, dilokulu, dil okulu, work and travel, work & travel, campusa, camp usa, maaşlı staj, maasli staj, internship, intern, training, akademik, çalış ve gez, yaz okulu, traineeship, aupair, au pair, au-pair, careerabroad, career abroad, yurtdışında çalışma, yurtdışında kariyer, wat, jobfair, job fair, sertifika, diploma, h1, h2b, teacher training, sandwich kurs, toefl, gmat, gre, lisans, master, lise değişim, community college, mba, amerika, ingiltere, kanada, malta, avustralya, istanbul, türkiye, edurehper

01 - FRANCHISING NEDİR?

Franchising, işletmelerin mal ve hizmetlerini pazarlamada ortaya çıkan güçlükleri aşmak, Pazar paylarını artırmak, pazarlama maliyetlerini düşürmek istemeleri gibi sebeplerden dolayı ortaya çıkmıştır. Teknolojinin hızlı gelişmesine paralel olarak franchising sistemi de hızla gelişmiştir. Dünya çapında önemli bir iş hacmine ulaşan pazarlama ve dağıtım kanallarından biri haline gelmiştir.

Franchising taraflar arasında bir sözleşme ile başlar. Taraflar, sözleşmenin kapsamını diledikleri genişlikte tutabilmektedirler. Sözleşme ile tarafların birbirlerine olan hak ve yükümlülükleri belirlenir. Bu hak ve yükümlülükler Franchising sözleşmesine taraf olan işletmelerin varlık ve kaynak unsurları ile faaliyet sonuçlarına etki etmektedir.

Son zamanlarda dünyada hizmet sektörünün çok hızlı bir büyüme kaydettiğini görüyoruz. Hizmet sektörünün büyümesine paralel franchising sisteminde de çok hızlı bir büyüme olmuştur. Franchising sisteminin bu hızlı büyümesinin nedenleri arasında, sistem için gerekli sermaye tutarı, girişimcinin motivasyonu, sistemin standart olması kabul görmüş bir marka, ve kontrol mekanizmasını sayabiliriz. Günümüzde müşteriler, zamanı etkin kullanmak istemektedirler. Dolayısıyla en kısa zamanda kaliteli mal ve hizmet satın almak arzu etmektedirler. Bu da kalitesini ve markasını kabul ettirmiş ürünlerin satıldığı mağazalardan alış-verişle mümkün olmaktadır. Bu aşamada franchising’in önemi bir kez daha ortaya çıkmaktadır.

Belirtildiği gibi franchising bir pazarlama ve dağıtım sistemidir. Franchising sistemi veren açısından önemli olduğu kadar, girişimci içinde önemlidir. Bu çalışmada franchising’in girişimci açısından önemi üzerinde durulacaktır.

02 - FRANCHISING KAVRAMI VE UNSURLARI

İngilizce bir kelime olan franchising’in sözlük anlamı; “vergilendirme ve gümrük işlerinde serbestlik verme, imtiyaz”dır(Ulaş,1997: 4). Fransızca’da “affranchir” olup hür, serbest, bağımsız, muaf anlamına gelmektedir. Dilimizde, franchising’i tam olarak karşılayan bir sözcük bulunmadığı için “münhasır satış ve servis imtiyazı”, “isim ve işletme hakkını kullanma” gibi bazı kavramlarla ifade edilmeye çalışılmıştır.

Franhising, ana firmanın veya hizmet alnında denemiş ve başarılı olmuş ticari ve hizmet markasını, ürünlerin dağıtım ya da hizmet sunma hakkını belirli bir süre, şart ve sınırlamalarla yasal ve finansal açıdan tamamen bağımsız olan bir diğer tarafa verdiği bir pazarlama ve dağıtım yöntemidir. Ana firma, ürün veya hizmetle ilgili bilgi, teknoloji, işletme yönetimi, organizasyon ve pazarlama konularında franchise alan, yıllık satışların belli bir yüzdesini ve diğer belirli ücretleri ana firmaya öder. Franchise alan firma ana firmanın standartlarını aynen koruyarak faaliyetlerini sürdürür.

Franchising’in dünyada ilk örneğine eski Roma’da vergi toplama özel kişilere verilmesiyle başlayan franchising, modern anlamda 1851 yılında ABD ‘nde ortaya çıkmıştır. 1851 yılında L.M. Singe & Company, franchising sistemini kullanarak üretmekte olduğu dikiş makinaları ve gereçleri satmalarına, bir anlaşma kapsamında izin verilmiştir. 1898 yılında General Motors ve 1899 yılında Coca-Cola’nın franchising sistemini uygulamaya başlamasıyla, sistem işletmecilikte yaygınlaşmaya başlamıştır. İlerleyen yıllarda Howard Johnson(1925), Baskin-Robbins(1940), Kentucky Fried Chiken(1950), McDonald(1955), gibi dev firmalar sistemi kullanarak çok önemli başarılar elde etmişlerdir. (Üner,Karatepe,1996:192)

Bir franchising işleminde iki taraf bulunur. Taraflardan birisi, “franchisor” geliştirilmiş, eşi olmayan bir ürün, fikir, hizmet veya bir karışıma sahip olan ve bunları patent, copy right veya ticari marka ya da ticari isim altında korumaya alan işletmedir. Diğer taraf ise “franchisee” olarak isimlendirilir. Franchisor’a ait fikir ya da ürünün kullanma ya da işletme hakkını franchise sözleşmesine dayalı olarak alan işletmedir (Marşap,1999:50). Franchise işleminde, franchise alana bir uygulama paketi sunulmaktadır. Bu pakette, franchising sözleşmesine dayalı olarak yapılacak faaliyetin yerine getirebilmesi için franchise alan işletmenin donanımından uygulanacak işletme politikası ve yönetim biçimine kadar bir çok konuda ayrıntıları içeren bir reçete yer almaktadır.(Marşap,1999:50)

Franchising çok farklı iş alanlarında bir pazarlama ve dağıtım yöntemi olarak kullanılabilir. Bunları gıda, tekstil, konfeksiyon, mobilya, mutfak, banyo, bilgisayar, büro malzemeleri, spor, eğitim, emlakçılık, temizlik, araba yıkama, otopark hizmetleri, otel ve motel işletmeciliği, baskı, fotokopi, zayıflama, kozmetik, kuru temizleme gibi işler olarak sıralanabilir

03 - FRANCHISING’İN ÖZELLİKLERİ

Franchising, bir pazarlama ve dağıtım yöntemidir.
Taraflar arasında sürekli bir ilişki söz konusudur. Bu ilişki bir borç ilişkisidir. Borç ilişkisi olduğu için tarafların hemen veya belli bir zaman içinde edimi yerine getirmelerinden daha çok, sözleşme süresince sürekli faaliyette bulunmayı sağlamaları asıl amaçtır. Sözleşmede başlangıç ücretinin, işletmenin donanımı ile ilgili işlemlerin veya mal alımının hemen gerçekleşmesi, sözleşmenin sürekli niteliğini ortadan kaldırmamaktadır. Ayrıca başlangıçta yapılan sözleşmeye ek olarak değişen pazar koşulları, donanımın yenilenmesi gibi konularda tanımlayıcı sözleşmeler de yapılabilmektedir (Marşap,1999:50).
Franchise sözleşmesinin tarafları birbirinden bağımsızdır. Franchise alıcısı kendi adına ve hesabına hareket etmektedir. Franchise alan işletme personelini kendisi seçmektedir. Bu nedenle franchise verenin franchise alıcısı üzerinde kontrol etkisinin olması onun bağımsızlığını zedelemektedir.
Franchise sözleşmesi, hak ve yükümlülüklerin çerçevesini belirleyen bir franhise paketini kapsamaktadır. Bu pakette franhise veren işletmenin pazarlama ve satış politikaları, maddi olmayan varlıkların kapsamı ve organizasyonla ilgili konular yer almaktadır.
Franchise sözleşmesinde franchise alanın yararlanacağı imtiyazın karşılığı olarak bir ücret belirlenir. Bu ücret, başlangıçta ve peryodik (dönemsel) olarak ödenmesi gereken ücretlerden oluşmaktadır. Bu ilişki Şekil 2’de görülmektedir.
Franchise sözleşmesi tek satıcılık, lisans sözleşmesi, know-how gibi sözleşme unsurlarını bir araya getiren, kanuni çerçevesi olmayan karma bir sözleşmedir. Ülkemizde taraflar arasında sözleşme, borçlar kanunundaki genel hükümlere kıyasen uygulanmasıyla yapılmaktadır.

04 - FRANCHISING ÇEŞİTLERİ

Franchising sistemi dört farklı sınıfta incelenebilir. Bu ayrım hukuki ve ekonomik karakteristiklerinden dolayı yapılamaktadır.

1-İmalatçı-Perakendeci Franchise Sistemi
Burada üretici ile nihai tüketici arasında bir tek aracı vardır. Franchise alan aralarındaki anlaşmadan dolayı üretici firmanın adını kullanır ve lisans aldığı işletmenin prosedürüne uyar. Araba üreticileri, petrol ürünleri, bu tür franchise konu olurlar.

2-İmalatçı-Toptancı Franchise Sistemi
Bu tür franchise sistemine alkollü ve alkolsüz içeceklerin dağıtımları örnek olarak verilebilir. Alkolsüz içecek franchising’inde üretici içeceğin asıl maddesini (konsantre) toptancı franchise verirler. O da aldığı bu konsantreye ilave maddeler koyar, ürünü paketler ve yerel perakendecilere dağıtır. Caco-Cola, Pepsi-Cola, 7up gibi. Bu tür bir franchise sisteminde üretici firma açısından merkezde nihai ürünü elde edip, perakendecilere ulaştırmak için nakliye ve diğer dağıtım maliyetleri ekonomik olmadığı için n akliye ve diğer dağıtım maliyetleri ekonomik olmadığından, üreticiler toptancılara sadece ilgili ürünün ana maddelerini içeren konsantreleri göndermektedir. İmalatçı-perakendeci franchise sisteminde olduğu gibi, imalatçı-toptancı franhise sisteminde de imalatçı dağıtılan ürünlerin üzerinde,özelliklerin belirlenmesinde çok az kontrole sahiptir.

3-Toptancı-Perakendeci Franchise Sistemi
Toptancı-franchise sisteminde, toptancı tarafından desteklenen perakendeci franchise vardır. Burada franchise alan bağımsız bir perakendeci ve gönüllü olarak franchise sistemine girer. Bunlara en iyi örnek Good Year, Firestone verilebilir.

4-Marka Adı Franchise Sistemi
Bu sistemde franchise veren firma oldukça iyi bilinen bir markaya sahiptir. Franchise alan anlaşma yaparak markasını ve firmanın adını kullanma hakkını ana firmadan alır. Marka adı franchise sistemine örnek olarak; otel zincirleri (HoldayInn,BestWestern,Sheraton Inn), restoran zincirleri (Howard Johson’s, Mcdonald’s,Kentucky Chiken, Burger King, Baskin-Robbins) ve otomabil kiralama şirketleri (Hertz, Avis, National, Budget Rent-A Car) verilebilir.

05 - FRANCHISING SİSTEMİNDE İLİŞKİLER

Franchise sisteminde ilişkilerin nasıl olacağının belirlenmesinde en önemli unsur taraflar arasında karşılıklı müzakerelerle yapılan sözleşmedir. Bu sözleşmede karşılıklı hak ve yükümlülükler, franchise satış birimlerinin fizibilite açısından uygun olması gerekli özellikleri, bölgesel haklar, franchise verenin franchise alanı denetim derecesi, franchise verenin sağlayacağı eğitim ve danışmanlık kapsamının ne olacağı, taraflar arasında koordinasyonun nasıl sağlanacağı belirtilir.

Ana firma, franchise alana belirli bir bölgede faaliyette bulunma hakkı verir. Bu bölge içerisinde başka biriyle franchise anlaşma yapamayacağı anlaşmada detaylı bir şekilde belirtilir.

Franchise anlaşmasının taraflarca imzalanmasından sonra franchise vericisi, alıcısına bir işletme kılavuzu vererek, alıcının işletmesini nasıl yöneteceği hususunda rehberlik eder. Franhise vericisine özgü, çok detaylı hazırlanmış, geçerliliği çoğunlukla ispatlanmış standart sistemlerin, işlemlerin ve kontrol faaliyetlerinin işletim kılavuzuyla franchise alıcısı tarafından uygulanmaya konulması bir çok pazarlama sorununa da çözüm getirmektedir.

Franchising sisteminde bir diğer önemli faktör taraflar arasındaki ekonomik ilişkidir. Franchise hakkına sahip olmak isteyen taraf, franchise veren işletmeye franchise ücreti öder. Franchise başlangıç ücreti, franchise alan işletmelerin işe başlarken tanınmış bir marka adını, ismini elde etmelerini, faaliyet yöntemlerini, işin idare edilmesinde uygulanması gereken prosedürlerin öğretilmesi amacıyla verilen eğitim ile yeni bir franchise birimi açma maliyetlerini içerir ve ana firmaya başlangıçta ödenir.

Franchising Sisteminde Alan Açısından Dezavantajları

Franchise sözleşmesi ile alınan hizmet, yardım ve temnat karşılığında belli bir tutar ödenmektedir. Franchise alanların, faaliyetin başlamasından önce sermayeyi sağlamaları zorunlu bulunmaktadır. Bu tutar yapılacak işin türüne göre değişmektedir. Bu tutar $500 ile $3 milyon arasında değişebilmektedir. Ödenmesi gereken bu tutar ile aylık brüt satışlar üzerinden ödenenler bir süre sonra franchise alana aşırı gözükmeye başlarlar. Frachise alanlar başlangıçta franhise verenlere duyulan şükran hissi, zaman geçtikçe ödedikleri paylar nedeniyle yerini hayal kırıklığına uğratabilir.
Franchising uygulaması, bazı özellikleri nedeniyle arzu edilmeyen sonuçlar verebilmektedir. Franchise sözleşmesinde, denetim, karar verme yetkilerinin ana firmada olması nedeniyle franchise alanın hareket serbestisi sınırlanmaktadır. Bazı franchise alanlar için, hareket serbestileri üzerindeki kısıtlamalar bir sorun haline gelir. Bu durumda franchise alanların performanslarını olumsuz yönde etkiler. Franchise alanların çoğu ana firmanın bu tür kısıtlamalarını gereksiz bulurlar ve sistemi öğrendikten sonra, ana firmanın yardımına ihtiyaçlarının kalmadıklarını düşünürler. Franchise sözleşmelerinde belli politika ve prosedürlere uyma zorunluluğu bulunmaktadır. Pazar genişliği bölge kısıtlamaları nedeniyle sınırlanmış olacak, bazı ürün, promosyon veya politikaların franhise alanın faaliyet alanı için uygun olmamasına karşın, franchise sözleşmesinin akdedilmiş bulunması nedeniyle bu konuda yapabileceği pek az şey kalacaktır.
Ana firma, franhise almak isteyenlere tam ve doğru bilgiler vermelidir. Diğer bir ifade ile franhise verenler franchise alıcılarına gerçekleşme olanakları bulunmayan vaatlerle yanlış yönlendirmemelidirler. Ana firmanın sistemi çok övmesi durumunda sisteme katılanlar, aradıklarını bulamayıp beklentilerini karşılayamazlarsa başarısız olabilirler, ana firmaya karşı yükümlülüklerini yerine getiremeyebilir. Franchise alanlar sözleşmeyi imzalamadan önce sözleşme metnini bir hukukçu ile veya franchise alanlarla görüşmelidir. Sözleşme standart olması nedeniyle her bölümü anlamanın şart olmadığı gibi bir inanca kapılınmamalı ve özellikle dipnotların gözden kaçırılmaması gerekmektedir.
Franchising sözleşmesinin kendi isteği veya iradesi dışında sona erdirilmesi ile ilgili sorunlar, franchise alan yönünden başlıbaşına bir dezavantaj niteliğindedirler. Franchise alan anlaşmayı imzalamadan önce, bu anlaşmanın son bulmasına ilişkin bölümünün dikkatle incelenmesi gerekmektedir. Örneğin, franchise haklarının ailenin bir üyesine devredilme veya başka birisine satılma, veya sözleşmenin sona erdirilmesinin istenmesi durumlarında ne şekilde hareket edilmesi gerektiği önceden bilinmelidir. Franchise verenin sözleşmeye son verebilmesi için “adil bir neden” ortaya koyması gerekliliği veya esaslı bir sebep göstermesi gerektiği hususu sözleşme metnine ilave edilmelidir. Böylelikle franchise alanı oldukça olumsuz yönde etkileyen aradaki sözleşmenin herhangi bir sebepten dolayı feshinin zorlaştırılmış olacaktır.
Ana firmanın ya da franchise ağındaki diğer franchise alanlardan herhangi birinin sonradan itibar kaybetmesi, kötü tanınarak başarısız olması işinde başarılı olan franchise alanın işini kötü etkiler ve müşterilerini kaybetmesine neden olur. Franchise verenin kötü imaj uyandıran franchise alanları diğerlerin ayıklaması gerekmektedir. Kötü performans sergileyen franchise alanların franchise veren tarafından hoşgörülü davranılması durumunda, faaliyetin genelinde satışlar olumsuz yönde etkilenecektir. Müşteriler franchise bir bütün olarak görürler. Bundan dolayı belirli bir yörede beklentilerine uygun karşılık bulamamaları, müşterilerde diğer yerlerde de ürün kalitesinin aynı olduğu .inancını uyandıracaktır.

Franchising sistemi iş tecrübesi olmayan ve kendi işini kurmak isteyenlerin başarısızlık riskini azaltır, belirli standart, kalite ve teknolojiye sahip olmalarını sağlar. Franchise veren ise gerekli sermayeyi franchise alandan sağlayarak, az bir sermaye ile hızla yayılabilir. Küçük işletmeler, büyük işletmelerle rekabet ederlerken sermaye, yönetim yetersizliği, uzmanlık eksikliği, niteliksiz iş gücü nedenleriyle dezavantaja sahiptirler. Franchising, küçük işletmelerin rekabet gücü, yüksek kalite ve standartlar kazanmalarını, teknoloji transferini, yeni iş imkanlarının oluşturulmasını sağlar.

KAYNAKLAR:
Ulaş, Dilber, Bir Pazarlama ve Dağıtım Kanalı Olarak Franchising Sistemi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 1997, Ankara.
Üner, M. Mithat; Karatepe,M.Osman, “Hizmet Pazarlaması Sorunlarına “Franchising” Çözümleri”,Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Cilt:14,Sayı:2,(1996) s.185-208.

EDUREHBER FRANCHISING

İlgili: Franchising Müdürlüğü
Telefon: 0 212 258 70 80
Faks: 0 212 258 70 90
E-Posta: info@edurehber.com
Başvuru dosyaları: Word Formatında - İndirmek için tıklayın.

Formu doldurup faks veya e-mail yoluyla gönderebilirsiniz.